تبلیغ در بانی

سفر به دیار کویران، نگین ایران طبس


سفرنامه پیمایش کویر زیبای طبس و کال جنی

مه آذر گذرافتاد مرا سوی طبس                       گذردر شهرنشاط آورد نجوی طبس
بود رنج سفر وخستگی ازچهره سترد                چشم افتاد چو بر چهره ی نیکوی طبس     
باغ گلشن که درآن باغ پلیکانی بود                   هست درلطف وصفا ساحت مینوی طبس     
یکطرف سروکند عشوه گری برلب جوی              یکطرف آب کند زمزمه درجوی طبس


 

سفر به دیار کویران، نگین ایران طبس در شامگاه روز چهارشنبه 24 آذر ماه تا صبحگاه روز کشنبه ۲۸ آذر ۱۳۹۵ شمسی با همراهی ۲۹ نفر از دوستان ، با سرپرستی "خانم ترگل انوری نژاد" و در قالب برنامه «پیمایش کویر طبس و کال جنی» در قالب برنامه شخصی، صورت گرفت.

آغازین مسیر، ترمینال جنوب  و  درساعت ۱۷:۳۰ رو به بیابان نهادیم، چه بیابانی امسال منتظر ما بود، که می‌دانست.   

روز اول پنج شنبه ۲۵ آذرماه ،چشمه مرتضی علی به سوی ....

طلوع آفتاب را در کناره شهر طبس دیدیم، در ادامه بعد از ۱۴ ساعت و با گذر، ۳۰ کیلومتر از شرق شهر طبس و ۵ کیلومتری روستای توریستی خرو با نیم نگاهی به سرو هزار ساله مسیر پیمایش را آغاز کردیم.

پس از صرف صبحانه ، ماندیم بر آستانه آب چشمه مرتضی علی .پیمایش مسیر در هوایی مطبوع در ساعت 8:30 از پارکینگ چشمه آغاز گردید ،مسیری دل انگیزتر در دامان کویر در میانه دره ای که آب آن را فراگرفته و عجیب تر آبهای گرمی که از دیواره های بلندش فرو میریزد و سبز شدن جداره هایش ،یک پای در آب گرم و یک پای در آب سرد میروی و آنچه انتظارش را نداری میزبانان کوچک رود، آنگاه که به سویت می شتابند و با ضربه‌های کوچکشان پایت را نوازشی مهربانانه میدهند، ماهی های زیبا که دلم برایشان تنگ می شود.

پس از گذر چشمه آب گرمی که به مرتضی علی معروف است ،می رویم تا پای طاق عباسی در انتهای دره و البته در برگشت سرکی به غار کوچکی که چون خزینه گرمی بود  آنچه همه خوبان دارند تو یکجا داری،گروهی سر بر آب و تن بر آب و زیرآبشار ،،، و اما طاق عباسی ،،،،

"سد تأخیری عباسی یکی از نمونه‌های عالی خلاقیت، دوراندیشی و سخت‌کوشی ایرانی است. این سد 30 متری که در میان مردم محلی به طاق عباسی معروف است، یک نمونه بی‌نظیر توسعه پایدار محسوب می‌شود،که قدمت طاق آن ۴۵۰ سال هست و در زمان شاه عباس بازسازی شده و میان دو کوه نزدیک به هم ساخته شده و بنایی آجری است که در قسمت بالا و یا تاج آن سنگ به کار رفته است."

آب درمانی با برگشت مسیر و برداشتن کوله ها ، در مسیر رود به سمت روستای مهربانی ادامه داشت پس از پیمایش تقریبا 12 کیلومتری در ساعت 11:30 ،تعویض لباس و کفش و نوشیدن آب از خانه باغ روستایی مهربان ، در مسیر جاده آسفالته حرکت و پس از نزدیک به 40 دقیقه به سمت مسیر پیمایش کویر گام نهادیم. استراحتی نیم ساعته برای ناهار ، در ادامه مسیر در ساعت 15:30 به خانه ای رسیدیم که استخری و درختی در میانه کویر اندکی تامل.

در مسیر به یک تابلوی منطقه نظامی ورود ممنوع رسیدیم و تا ساعت 16:30 ادامه دادیم اندکی بعد به محلی که شبیه فضاهای نظامی و انبار و ماشین ها ،،، بود و ما اندکی بعد گذر کردیم و البته در بالای این منطقه گویا پدافند نظامی و یا ،،، بود که در بالای کوه مستقر بود ،همین که ما می توانستیم گذر کنیم برای ما کافی بود و بیشتر تجسس در موضوع نه کار ما بود و نه داستان ما.

و ،،،، این بار با غروب آفتاب در ساعت 17:00 وارد مسیر دره رودخانه می شویم. مسیر به ناگهان فراز و فرود بیشتری یافته پس از پیمایش و تراورس ها در کناره صخره ها و گذرگاه ها،پس ازاندکی دست به سنگ شدن ها ،،، این بارنوبت طناب های انفرادی است و البته دوستان توانمندمان که مارا یاری دهند ، پس از درگیری با سنگ ، یک نوع تکنیک فرود ، حدود 30 دقیقه جهت گذر تمام افراد و وسایل دوباره در دره ای زیبا که بیشتر در زیر گام هایمان حسش می کردیم ودر تاریکی گذر ،با اندک مایه لذت و ترسی در هم آمیخته ،ساعت 20:00 پس از رسیدن به مکان مناسب جهت شب مانی اطراق کردیم .

در توضیح اینکه با توجه به ساعت دیر هنگام و نوع چالشی مسیر ،سرپرستان تیم ،مسیر را از دره تغییر و به بالادست رساندند ،که ناشی از مدیریت سریع در زمان های بحرانی می باشد،پس از برپایی چادرها در تدارک شام و چایی داغ ،،، به شوخی می گفتیم که اگر این سرپرست است که بعد از این مسیر دره در میانه کویر فقط باران است که کم است که نویدش را ابرهای سیاه دادند  که این بار بجای ستاره های کویر ،باران کویر بر یاران کویر باریدن گرفت و اندک دوستانی در تماشایش زیر آسمان ماندند،کوتاه بود هرچند خنکای قطره هایش ولی خاطره انگیز و پر ابهام تر که، شروعی این چنین ،،، فردا را چه خواهد شد؟

روز دوم جمعه 26 آذرماه ،در میانه ای به سوی آبشار 

خواب لذت بخش در میانه کویر با صداهای شبانه اندک و در هوایی میانه به صبح رسید و ساعت بیدارباش و لحظه سخت جدایی از پرهای کیسه خواب ولی مثل همیشه راه تو را می خواند و اگر هم نه سرپرست .

پس از مراسم همیشگی سحرگاهی در ساعت 8 حرکت نمودیم اندکی بعد ،معارفه همراه با  نرمش صبحگاهی ،قدم در راهی نهادیم و نهادیم ،،، از کناره کوه هایی در سمت چپمان که در نقشه گویا شرق جغرافیایی بود و معروف به "شتری" و نیز پیوسته بودند با خط الراسی که بالا پایین بسیار داشت و دامنه ای نامهربان و در زیر پا دشتی به ظاهر صاف که هر از چندگاهی دره ای تو را می خواند و آه از نهاد دوستان که باید آن را گذر کنند و بی پایان می نمود،،،

 

تا اینجای کار که هیچ ،،،می گفتند آن دو تا درخت ،،، بعد دو تا نقطه که مسیر از آن میان می گذرد بعد از مدت ها در زیر آفتاب داغ بدانجا میرسیدی که می گفتند پس از گذر از آن کو ه ها می پیچیم به سمت دره ،،، و هر چه می نگریستی با خود می گفتی کدام کوه ها ،،،،آن ها،،، بدا ن جا رسید که فهمیدیم بهتر است از اندک لحظات استراحت در خنکای دیواره ها که مرحمتی سرپرست بود بر یاران جدایی ناپذیرش ،لذت بیشتری برده و از کوله بار های همسفرانمان بهره جسته و قوت لایموتمان را فراخی دوباره داده و هم سفره بر دستان مهربان یارانمان.

 

زمان ناهار همراه با صرف چایی سریع که از نظر من ،بدون آن ناهار تکمیل نخواهد شد و تا شب طاقت نخواهیم آورد و دوباره داستان ادامه داشت ،،، بعد از دیدن یک خرگوش زیبا که به نظر خودش استتار کرده بود و یکی از بچه ها سعی در گرفتنش ،،، ،دیگر موضوع قابل توجه در بالای تپه ای فضایی شبیه رصد خانه ها که احتمالا به کار منجمان می آمد بیشتر،،، ساعت 15:30 به  دو راهی زرگ –تفتو رسیدیم که با پیمایشی 2 کیلومتری به سمت آبشارها،به سمت دره مورد نظر پیچیدیم ، پس از آن کوه های مورد نظر،،،حال در مسیر به سمت آبشار راهی مستقیم تا بدان گاه که وعده سرپرست که بعد آبشار با ماشین برمی گردیم و این یعنی اینکه می توان در آبشار زمان بیشتری داشته باشیم و صد البته پایان کوله کشی. و اما آبشار تفتو،،،

"آبشار تفتو با ارتفاع هشت و نیم در 5 کیلومتری روستای اصفهک ، در کیلومتر ۳۵ جاده طبس به دیهوک در دره ای منتهی به پایین دست سد کریت قرار دارد .وجود این آبشار در قلب عرصه های بیابانی شهرستان طبس زیبایی خارق العاده ای به طبیعت منطقه بخشیده ه است. در پشت این آبشار بسیار زیبا حفره ای  که توسط قندیلهای آهکی تزیین گشته قرار دارد.مسیری دست ساز ، حرکت به سمت این آبشار صعب العبور را آسان ساخته است."

ساعت 16:00 کوله ها را در جای مناسبی گذاشته و سبکبار حر کت کردیم ابتدا سازه بزرگ بتنی که همانند سیل گیر  نشان می داد ودر کناره اش تابلوی آبشارهای تفتو و یک گذرگاه فلزی طولانی با رنگ آبی در کنار کوه و در ارتفاعی بلند و پله ها ،،، و از آن میانه نخل ها را می دیدی و نیزارها در کف و علف های سبزو مسیر آب،،، وارد این منظره شدیم که به پای آب رسیدیم گویا آبشار اصلی بالاتر است، باز نردبانی فلزی و پلی آبی رنگ و کمی حرکت از کناره سنگ ها با احتیاط و سرانجام صدای آبشاری نه چندان بلند و بیشتر زیبا که پایان مسیرمان بود.باز شوق تنی بر آب و سری در زیر آب و عکسهای تکی که شماره اش بالای 20 نفر می نمود و خوشحالی دوستان که کویرمان چه پر آب است و کاش همواره بود و همه جا.

پس از دو روز پیمایش در کویر بالغ بر 48 کیلومتر و اینک ،باز گشت به سوی کوله ها با شنیدن صدای مینی بوس ها با غروب آفتاب ،در ساعت 18:00به سمت روستای اصفهک محل شب مانی مان  پس از عبور10 کیلومتر ،همراه گشت. نزدیک های ساعت 18:30 نور فانوسی در میان های راه  نوید شبی در یک خانه کویری میداد و آن جا زنده شدن فرهنگ کویر در دل اصفهک بود و این بار داستان اصفهک،،،،

"اصفهک یکی از روستاهای قدیمی اطراف طبس است که به مانند سایر معماری های کویری از خشت و گل بنا شده این روستا اما تفاوتی با سایر روستاهای کویری دارد و آن هم وجود روستای دیگر در دلش است. سال 1357 زلزله ای در طبس اصفهک را نیمه ویران کرد. در آن زمان مردم روستا تصمیم گرفتند به جای مرمت روستا، روستایی دیگر در کنار آن بنا نهند. امروزه اما همان روستای قدیم با دیواره های نیمه فروریخته اش به یکی از زیباترین و دیدنی ترین جاذبه های طبس تبدیل گشته است . اصفهک در کنار کوه قرار گرفته و به همین دلیل در تابستان حداقل 5 تا 6 درجه سردتر از طبس است و میتوان با سفر به اصفهک شانس تماشای شبهای کویر را در خنکای این روستا پیدا کرد.مردم اصفهک اگرچه بیشتر به دامداری و کشاورزی مشغول هستند اما قالی‌بافی، مهم‌ترین صنعت دستی آنها است و البته خرما و زعفران و نعنا هم مهمترین سوغاتیهای این منطقه و اصفهکیها به داشتن انواع آش و آبگوشت‌های محلی متنوع معروفاند . "

پس از جابجایی دوستان در دو خانه یکی در بافت قدیم به نام اقامت گاه بوم گردی اصفهک و دیگری در خانه ای در بافت جدید، و استراحت و استحمام در ساعت 20:30 به مسجد قدیمی محل که بنایی باز سازی شده بود و اکنون برای صرف شام مهمان مردم اصفهک بودیم ، وارد فضایی سفید رنگ با طا ق های بر سقف و سفره ای گسترده بر فرش های قدیمی که همه با هم «گندم پلو» که نحوه درست کردن آن را هم توضیح دادندو البته داستان بازسازی دوباره از زبان آقای علیزاده جوانی تحصیلکرده که سودای  اصفهک قدیمی او را آن چنان مشغول ، که دل به کار داده و موجی نو در کویر ،،،. به سمت محل اقامتمان باز گشتیم و البته تولد یکی از دوستان بهانه ای بر ادامه جمع شدن مان در خانه ،،، ستاره هایی که دیشب زیر ابرها بود ،امشب رخ نمود با چند تن از دوستان که عکاسی  خواب شبانه از چشمانشان ربوده بود ،بر کوچه های تاریک و پر داستان اصفهک زیر نور ماه تقریبا کامل ، قدم نهادیم. هر از چندی به شوخی یا  از ترس نگاهی دقیق تر به تاریکی و فریادی از شوق و ترس و خلاصه چند عکس ،،،بار دیگر این خستگی  و خواب است که تو رو فرا می خواند .

 

روز سوم شنبه 27 آذرماه ،از اصفهک به سوی کال جنی 

سحرگاه کویری مان پس از صرف یک قهوه دل انگیز و چند عکس در خانه ، در ساعت 7:00 حرکت در بافت قدیمی و تماشای بافت دیروز و عکاسی و زعفران های کاشته در حیاط قدیمی خانه ها تا ساعت 8:00 ادامه داشت.

صرف صبحانه  در مسجد و خرید سوغاتی زعفران و شیره خرما و نعنا ،،،در نهایت ساعت 9:00 به سمت کال جنی در مسیر روستای ازمیغان  ،،

" مکانی مناسب برای دوست داران تاریخ و طبیعت بکر که سکوت حاکم برآن و وجود حفره ها و تونل های عجیب و تودرتو آن را رازآلود کرده است.  «کال» اصطلاحی است که به دره یا مسیرهای ایجاد شده به وسیله سیلاب ها و جریان آب اطلاق می شود. کال جنی یا دره جن ها دره ای  زیبا و حیرت انگیز می باشد که در شمال طبس و در اطراف روستای ازمیغان و در امتداد خروجی قناتی که در نزدیکی آن قرار دارد واقع شده است و 35 کیلومتر با شهرستان طبس فاصله دارد. محلی ها این دره را محل زندگی ارواح و جنیان می دانند.برای رسیدن به داخل  دره حتما باید به مسیر آشنایی داشته باشید. دره دارای دیواره های بلند و پرشیب است که وارد شدن به آن می تواند خطراتی به همراه داشته باشد.  وجود تونل ها و خانه هایی بنام «خانه گبر» در دل دیواره ها که برای سکنای درویشان و صوفیان زمان خود ساخته شده است از دیگر جذابیتهای این دره است که احتمالا به دوران ساسانیان بازمی گردد.  پس از جدا شدن از جاده آسفالت و دو راهی استخر شاعر و طی حدود ۵ کیلومتر جاده خاکی به دره ای خواهید رسید که از میانه های این جاده خاکی که می توان از طریق یک شکاف ایجاد شده بوسیله فرسایش به درون دره راه یافت."

مسیر زیبای پیمایش در ساعت 10:30 در محل ورودی به دره با اندکی دست به سنگ و با احتیاط پس از دالان هایی به کف دره رسیدیم و اندکی بعد یا از کناره آب ها درون چا له های در زیر سایه ها گذر می کردیم و یا از میانشان ،حضور چشمگیر تیم ها و با هر سن و لباس و کفشی عجیب بود ، مسیر  یکی بود و گاه زمان را از دست می دادیم ،البته دوستان هم در آب سرد شنا کنان گاه پیش می رفتند و سایه دره ،گاه  به آفتابی مبدل می گشت و ما اندکی گرم تر ،راه ادامه داشت .

پیمایش بعد از مدتی به سمت روستای ازمیغان ، که گویا در کناره دشتی گسترده به پایان رسید ،دشتی که در میانه کویر شالیزار برنج بود در کناره درختان نخل.عجیب تر چه میخواهی ،،، مسیر حیرت انگیزمان با پیمایشی 4 کیلومتری در دره کال جنی در ساعت 12:30 پایان یافت و  رو به سوی نگین کویر "طبس"،،،

«شهر طَبَس (تبس)، مرکز شهرستان طبس (وسیع‌ترین شهرستان ایران) و شهری کویری است در غرب خراسان جنوبی ایران. ارتفاع شهر طبس از سطح دریا حدود ۶۹۰ متر است. در شرق شهر طبس رشته‌کوه بلندی به نام رشته کوه شتری قرار گرفته که ضلع شرقی چاله بزرگ طبس را تشکیل می‌دهد.

بعضی گفته‌اند نام آنجا تب بس بوده است تب در فارسی به معنی حرارت و داغی است. یعنی بسی داغ. طبس در زمین‌لرزه ۱۳۵۷ به طور کامل نابود شد و بعد از آن بازسازی‌هایی در آن انجام شد.»

سرپرست عزیز که هر روز به نحوی ما را سورپرایز می کرد خبر از بازدید باغ گلشن طبس می داد ،به راستی که من بسیار خوشحال شدم،چون در گذر از سردرش  در دل گفتم حیف که نمی توانم ببینمت ،،، این بار شانس با ما یار بود و اندک زمانی جهت گردش در باغ زیبای طبس.

«باغ گلشن مربوط به دوره زند - دوره قاجار است و در طبس واقع شده است، به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این باغ باشکوه یکی از مهمترین باغهای ایرانی به شمار می‌رود. باغ گلشن در منطقه‌ای واقع شده است که در میان دو کویر نمک زار ایران یعنی دشت لوت و دشت کویرقرار دارد، اما کیفیت  معجزه آسای آب این منطقه، آبشارها و استخرهای طبیعی زیبایی را تشکیل داده‌اند که با چمنزارهای زیبا تزیین شده است. احساس واحه گونه این منطقه با وجود درختان قدیمی نخل، انار و مرکبات به همراه رایحه گلهای رز و ختمی تکمیل می‌شود. باغ گلشن طبس یکی از باغ‌های نادر ایرانی است که آب جاری دایمی در آن جریان دارد. درختان میوه بسیاری در این بنای تاریخی هشت هکتاری، طبیعت بی نظیری آفریده است. در این باغ گونه‌های مختلف گیاهان سازگار با اقلیم‌های متفاوت آب و هوایی مانند درخت چنار که خاص مناطق سردسیر است در کنار خرما که فقط در مناطق گرمسیری رشد می‌کند، وجود دارد. طراحی این باغ بر اساس نمونه چهارباغ صورت گرفته است.»

در وصف باغ همین بس که در میانه باغی از نخل، استخر بزرگی با فواره‌هایی می‌بینی و ناگهان یک جفت پلیکان سفید غول پیکر در کناره با نوک‌های بزرگ، تماشایشان بسیار دل انگیز و بعد چیدن اندک خرمایی از بالای نخل به همت دوستان و کمی نارنج و ،،، وقت کم است و من راضی به همین نگاه و زیباترین قسمتش اینکه اینجا از ابتدا به جهت باغی برای استفاده عموم ساخته شده است و این نشان از همت و فرهنگ بالای مردمان ایران است که با هم زیبایی ها قست می کنند و این حس زیبا در گذر زمان افزون شده است

    به سوی کریت می رویم ، ناهار در اقامتگاه نخل و نرگس، که حاصل مرمت کاروانسرایی در دل روستای کریت است؛ روستای با معماری کویری در 18 کیلومتری جنوب طبس. 11 اتاق این کاروانسرا دور تا دور حیاط با حوضی در وسط، فضایی دوست داشتنی و صمیمی را رقم زده است.

رو بسوی تهران ،حرکت ساعت 15:30 با جابجایی افراد در اتوبوس آغاز می شود و اندکی بعد جلسه نقد و پیشنهاد و نیز اندکی محاسبه مالی، مسیر از مسیر طبس جندق دامغان سمنان به سوی تهران است و پایان سفر البته در سحر گاه روز بعد است.

در کنار هم بودنمان و ماندنمان در تمامی لحظات درس بزرگی است که فراتر ازهر مسیری و کویری باید آموخت ،رو به سویش و امیدوار به روزهای سرشار از سلامتی.

       سرپرست :خانم ترگل انوری نژاد

         عکس ها: مسعود مولایی،مسعود پرپنچی و مهدی قلیزاده و سایر دوستان

         گزارش نویس: افسانه عباسی، دی ماه ماه ۱۳۹۵ شمسی

 

Ecotourism Esfahak Iran Iran Touring Korit Nature Tabas

Related cities


Related villages